ادبیات خاورمیانه و آفریقا ۰ عنوان

خاورمیانه و آفریقا، دو جهانِ ادبی‌اند که این‌جا کنارِ هم می‌نشینند، چون خوانندهٔ فارسی معمولاً همین‌طور به آن‌ها نگاه می‌کند: ادبیاتِ عرب با نجیب محفوظِ نوبلی و رمان‌های قاهره، ادبیاتِ ترکیه با اورهان پاموک و رمان‌های استانبول، و ادبیاتِ آفریقا با آچه‌به و آدیچی و کوتسی که قارهٔ آفریقا را از درون روایت می‌کنند.

این منطقه را نباید یک کاسه کرد: رمانِ عربیِ کلاسیک با رمانِ ترکیِ مدرن فرق دارد، و ادبیاتِ نیجریهٔ انگلیسی‌زبان با ادبیاتِ مراکشِ فرانسوی‌زبان، دو جهانِ متفاوت‌اند. قانونِ این‌جا هم ملیتِ نویسنده است، نه زبان: نویسندهٔ مراکشیِ فرانسوی‌زبان، مراکشی است و زیرِ «ادبیات عرب» یا «سایر» می‌نشیند، نه فرانسه. اگر رمانِ تاریخیِ شهری دوست دارید، محفوظ را بردارید؛ اگر استانبولِ چندلایه می‌خواهید، پاموک را؛ و اگر صدای تازهٔ آفریقا دوست دارید، آدیچی را.

مغربِ عربی، صدای خودش را دارد: طاهر بن جلونِ مراکشی که به فرانسوی می‌نویسد و گنکور گرفته، و آسیه جبارِ الجزایری که از زن‌های الجزایر نوشت و به آکادمیِ فرانسه راه پیدا کرد. این نویسنده‌ها، دوزبانه‌اند؛ به فرانسوی می‌نویسند ولی با مغرب شناخته می‌شوند. آفریقای زیرِ صحرا هم با زبان‌های انگلیسی و فرانسوی و پرتغالی، ادبیاتِ خودش را دارد. اگر دنبالِ مغرب هستید، بن جلون را بردارید؛ و اگر دنبالِ آفریقای زیرِ صحرا هستید، آچه‌به را.