خیام در هزارتو (سمرقند)

دست‌نوشته‌ای که در اعماق تاریخ فرورفت
روایتی از خیام، از رباعیاتش و از مردی در قرن بیستم که به دنبال او می‌گردد

نیمه نخست رمان در ایران قرن یازدهم می‌گذرد و به عمر خیام، دانشمند و شاعر بزرگ ایرانی، می‌پردازد. ماجرای خلق رباعیات و تعامل خیام با چهره‌هایی تاریخی مثل خواجه نظام‌الملک و حسن صباح و رابطه عاشقانه او با بانویی شاعر، در دل تاریخ امپراتوری سلجوقی روایت می‌شود. نیمه دوم کتاب به مردی آمریکایی به نام بنجامین می‌پردازد که در آستانه قرن بیستم، برای به دست آوردن نسخه اصلی رباعیات راهی شرق می‌شود و سرنوشتش با انقلاب مشروطه ایران گره می‌خورد. امین معلوف این رمان را در سال 1988 منتشر کرد و آن را به فرانسوی نوشت. سمرقند رمانی تاریخی و ماجرایی است که خیام را نه فقط شاعری گوشه‌گیر، بلکه مردی درگیر در سیاست و عشق و علم نشان می‌دهد. معلوف، نویسنده لبنانی‌تبار فرانسوی‌زبان، تاریخ شرق را با نثری روان و پرکشش روایت می‌کند و دو نیمه رمان را با نسخه رباعیات به هم پیوند می‌زند. کتاب برای خواننده‌ای مناسب است که به تاریخ ایران علاقه دارد و می‌خواهد خیام را در قالب داستانی پرماجرا بشناسد، نه فقط از راه رباعیاتش.

چرا این کتاب را بخوانیم؟

«خیام در هزارتو» برای خوانندگانی است که می‌خواهند خیام را فراتر از چند رباعی مشهور ببینند؛ انسانی که در بستر تاریخ، سیاست و اندیشه زمانه‌اش نفس می‌کشد. معلوف با نثری روان و تصویری، تاریخ را به تجربه‌ای ادبی بدل می‌کند و خواننده را در دو زمانه هم‌زمان پیش می‌برد. ترجمه محمد قاضی نیز از دیرباز یکی از ترجمه‌های شناخته‌شده این اثر به فارسی بوده است. اگر به رمان‌های تاریخی با لایه‌های فلسفی، شخصیت‌های اندیشمند و روایت‌هایی که درباره گذر زمان و جست‌وجوی حقیقت حرف می‌زنند علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخاب تازه‌ای باشد.