قصه نویسی

نقشِ قصه‌گو، در آینهٔ نقد
اثری بنیادین از رضا براهنی که پنج دهه پس از نخستین انتشار، همچنان مدرن‌ترین کتاب تألیفی دربارهٔ قصه و نگارش آن در زبان فارسی دانسته می‌شود

قصه‌نویسی از مدرن‌ترین آثار آموزش داستان‌نویسی به زبان فارسی به شمار می‌رود که رضا براهنی آن را نوشته است. با اینکه از عمر کتاب بیش از نیم قرن می‌گذرد، هنوز اثری خلاقانه و نوگرا به حساب می‌آید و بارها برای تجدید چاپ، ویرایش و بازبینی شده است. براهنی در بخش اول کتاب، به ضرورت نقد درباره‌ی قصه می‌پردازد و ویژگی‌های قصه‌نویس حرفه‌ای را با قصه‌نویس غیرحرفه‌ای مقایسه می‌کند. در ادامه با اشاره به علت‌های تاریخی پدیدار شدن قصه، اجزای آن را تجزیه و تحلیل می‌کند و سپس به مقایسه‌ی قصه‌نویس و روزنامه‌نگار و قصه‌ی فرمایشی و اخلاق حزبی می‌پردازد و تعهد و مسئولیت‌های قصه‌نویس را بیان می‌کند. در بخشی از کتاب که ساختمان قصه نام دارد، عواملی مثل تجربه و جدال و حادثه و نقش راوی و شخصیت و طرح و توطئه و زمینه و محیط یا فضا و لحن و سبک و الگو بررسی می‌شوند و در ادامه با پدیده‌ی قصه‌ی روانی و تفاوت‌های دید کلاسیک و رمانتیک و مدرن روبه‌رو می‌شویم. نویسنده در این کتاب به قصه‌نویسی در ایران هم پرداخته است و آثار صادق چوبک و صادق هدایت و جلال آل‌احمد و ابراهیم گلستان و علی‌اکبر دهخدا و محمدعلی جمال‌زاده را بررسی می‌کند.

چرا این کتاب را بخوانیم؟

«قصه‌نویسی» برای خوانندگانی است که می‌خواهند فراتر از «چگونه نوشتن»، به «چرا و به چه معنا قصه می‌گوییم» بیندیشند. این کتاب، برخلاف بسیاری از آثار آموزش نویسندگی که به خواننده فرمول ارائه می‌دهند، او را به مشارکت در یک گفت‌وگوی انتقادی دعوت می‌کند. براهنی با تسلطی که هم بر ادبیات داستانی و هم بر نقد نظری دارد، پرسش‌هایی مطرح می‌کند که هنوز هم برای هر کسی که قصهٔ فارسی می‌خواند یا می‌نویسد، تازه وrelevant است. اگر به نقد ادبی، آموزش داستان‌نویسی و شناخت ریشه‌های نظری ادبیات داستانی ایران علاقه دارید، این کتاب یکی از جدی‌ترین انتخاب‌های شماست.