مرسو چه کسی را کشت؟

پرونده‌ای که کامو آن را بست
روایتی که پنجاه سال پس از یک جنایت، از زبان برادرِ مرده بازگشایی می‌شود؛ پاسخی الجزایری به «بیگانه»

در رمان بیگانه آلبر کامو، مردی به اسم مرسو، در ساحلی در الجزایر، مردی عرب را می‌کشد؛ مردی که در کتاب کامو حتی اسم ندارد و فقط «عرب» خوانده می‌شود. کمال داوود در این رمان، صدا را به برادر آن مرد می‌دهد؛ هارون، که سال‌ها بعد از آن قتل، در الجزایر مستقل زندگی می‌کند و هنوز با سایه برادر مرده‌اش و با کتابی که برادرش را به یک اسم بی‌هویت تقلیل داده، دست‌وپنجه نرم می‌کند. هارون در این رمان، هم از برادرش می‌گوید و هم از کامو و از الجزایری که هم زیر استعمار فرانسه بود و هم بعد از استقلال، با خشونت و افراط دست‌وپنجه نرم کرد. مرسو چه کسی را کشت، رمان سال ۲۰۱۳ کمال داوود، نویسنده الجزایری، است؛ کتابی که با یک ایده ساده و جسورانه، هم به کامو جواب می‌دهد و هم به تاریخ الجزایر و هم به این پرسش که چه کسی حق دارد داستان را تعریف کند.

چرا این کتاب را بخوانیم؟

«مرسو چه کسی را کشت؟» برای خوانندگانی است که «بیگانه» را خوانده‌اند و هرگز نتوانسته‌اند آن «مرد عرب» بی‌نام را فراموش کنند. این کتاب، در همان ۱۵۹ صفحه، نشان می‌دهد که یک رمان چگونه می‌تواند دهه‌ها بعد از انتشار، از درون خودش بیرون بیاید و صدای کسانی را بشنویم که در نسخهٔ اولیه فقط سکوتشان شنیده می‌شد. داوود با نثری تیز و بی‌پرده، هم به کامو پاسخ می‌دهد و هم از دل این پاسخ، تصویری از الجزایرِ پس از استعمار و زخم‌هایی می‌سازد که هنوز التیام نیافته‌اند. اگر به ادبیات پسااستعماری، رمان‌های چندلایه و آثاری علاقه دارید که خواننده را به بازخوانی متن‌های آشنا دعوت می‌کنند، این کتاب یکی از جدی‌ترین انتخاب‌های شماست.