کلاه پوستی

کلاهی که طبقهٔ ادبی را لو می‌دهد روایتی طنزآمیز و گزنده از بوروکراسی و ریاکاری در اتحادیهٔ نویسندگان شوروی،

یفیم راخلین، رمان‌نویسی در شوروی، می‌فهمد که اتحادیه نویسندگان به اعضای خود، متناسب با جایگاهشان، کلاه‌هایی گوناگون می‌دهد؛ کلاه پوست گوزن برای برترین نویسنده، کلاه پوست موش آبی برای نویسنده پیشرو و کلاه‌های دیگر. یفیم که هجده سال است در اتحادیه است و درباره انسان‌های نجیب و بی‌باک کتاب نوشته و با سانسورچی‌ها به مشکلی برنخورده، با شتاب به دفتر رئیس اتحادیه می‌رود تا بداند چه جایگاهی دارد و با حقیقتی تلخ روبه‌رو می‌شود؛ کلاه پوست گربه نر. ولادیمیر واینوویچ در این رمان کوتاه، که در سال ۱۹۸۹ منتشر شد، با هجوی گزنده، سلسله‌مراتب ادبی شوروی را به سخره می‌گیرد و نشان می‌دهد که چگونه نظام، حتی کلاه سر نویسنده را هم به رتبه او گره می‌زند. یفیم در مسیر احقاق حق خود، وارد ماجراهایی عجیب می‌شود و کتاب، از قصه یک کلاه، به نقدی بر کل سیستم بدل می‌شود.

چرا این کتاب را بخوانیم؟

«کلاه پوستی» برای خوانندگانی است که طنز تلخ و انتقادی را دوست دارند و می‌خواهند ببینند چگونه یک ایدهٔ به‌ظاهر کوچک (توزیع کلاه در یک اتحادیهٔ ادبی) می‌تواند به آینه‌ای برای تمام ریاکاری‌ها و بی‌عدالتی‌های یک نظام تبدیل شود. واینوویچ با نثری تیز و دیالوگ‌هایی که هم می‌خندانند و هم می‌گزند، تصویری از انسان‌هایی می‌سازد که در چرخ‌دنده‌های بوروکراسی گرفتار شده‌اند و برای حفظ اندک جایگاهشان، دست به هر کاری می‌زنند. ترجمهٔ روان بیژن اشتری نیز این متن را به فارسی برگردانده و نشر ثالث آن را در قالبی خواندنی منتشر کرده است. اگر به ادبیات روسیه، هجویه‌های سیاسی و آثاری علاقه دارید که دربارهٔ نسبت فرد و قدرت با زبانی طنزآمیز حرف می‌زنند، این کتاب یکی از انتخاب‌های جدی شماست.